Đục thủy tinh thể và suy giảm thị lực ở người cao tuổi: Nhận biết và điều trị
Nhiều người cao tuổi chấp nhận sống với thị lực kém vì nghĩ đó là chuyện đương nhiên. Nhưng phần lớn nguyên nhân đều điều trị được, và cải thiện thị lực làm giảm rõ rệt nguy cơ té ngã.
Đục thủy tinh thể là nguyên nhân phổ biến nhất gây giảm thị lực ở người cao tuổi và điều trị được bằng phẫu thuật. Dấu hiệu nhận biết: nhìn mờ như qua sương, chói mắt khi gặp ánh sáng mạnh, nhìn màu nhạt đi hoặc ngả vàng, nhìn đôi ở một mắt, và phải thay kính thường xuyên. Cần đi khám mắt định kỳ mỗi năm một lần từ tuổi 60, và đi khám ngay nếu mất thị lực đột ngột, đau nhức mắt dữ dội, hoặc nhìn thấy chớp sáng và nhiều đốm đen bay — đây có thể là cấp cứu nhãn khoa.
📌 Bài viết liên quan xem nhiều nhất:
Vì sao thị lực kém ở người cao tuổi không nên xem nhẹ
Ngoài ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, thị lực kém còn kéo theo một chuỗi hệ quả mà nhiều gia đình không nghĩ tới:
Tăng nguy cơ té ngã. Không nhìn rõ bậc thềm, vật cản, hoặc thay đổi độ cao là nguyên nhân trực tiếp của nhiều vụ ngã.
Uống nhầm thuốc. Không đọc được nhãn thuốc, không phân biệt được viên thuốc giống nhau.
Thu hẹp hoạt động xã hội. Ngại ra ngoài vì sợ đi lại không an toàn, không nhận ra người quen dẫn đến ngại giao tiếp.
Ảnh hưởng đến nhận thức. Giảm tiếp nhận thông tin thị giác liên quan đến suy giảm nhận thức nhanh hơn ở người cao tuổi.
Đục thủy tinh thể — nguyên nhân phổ biến nhất
Thủy tinh thể là thấu kính trong suốt nằm sau đồng tử, giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Theo thời gian, protein trong thủy tinh thể biến đổi và làm nó đục dần — giống như nhìn qua một tấm kính mờ.
Dấu hiệu nhận biết
- ✓ Nhìn mờ như qua sương hoặc qua kính bẩn, mờ dần theo thời gian
- ✓ Chói mắt khi gặp ánh sáng mạnh — đèn pha xe, ánh nắng
- ✓ Nhìn màu nhạt đi, ngả vàng hoặc nâu
- ✓ Nhìn đôi ở một mắt (che mắt kia vẫn thấy hai hình)
- ✓ Phải thay kính thường xuyên vì độ cứ thay đổi
- ✓ Khó nhìn vào ban đêm, đặc biệt khi lái xe
- ✓ Thấy quầng sáng quanh nguồn sáng
Yếu tố làm tăng nguy cơ
Tuổi tác là yếu tố chính, nhưng một số yếu tố khác làm bệnh xuất hiện sớm hơn: đái tháo đường, hút thuốc lá, tiếp xúc tia UV nhiều mà không bảo vệ mắt, dùng corticosteroid kéo dài, chấn thương mắt, và tiền sử gia đình.
Về phẫu thuật
Đục thủy tinh thể không điều trị được bằng thuốc hay nhỏ mắt. Phương pháp duy nhất có hiệu quả là phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo.
Phương pháp phổ biến hiện nay là phaco — dùng sóng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể đục rồi hút ra, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào. Vết mổ nhỏ, thường không cần khâu, thời gian mổ 15-30 phút, gây tê tại chỗ và không cần nằm viện dài.
Khi nào nên mổ
Quan niệm cũ là phải chờ "đục chín" mới mổ — điều này không còn đúng với kỹ thuật hiện đại. Thời điểm mổ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt:
- Khó đọc sách báo, xem tivi dù đã đeo kính
- Khó nhận mặt người quen
- Đi lại không an toàn, đã có lần vấp ngã do không nhìn rõ
- Không lái xe được nữa
Với người cao tuổi, mổ sớm hơn có lợi ích thêm: giảm nguy cơ té ngã, và phục hồi thường nhanh hơn khi sức khỏe tổng thể còn tốt.
Sau mổ mắt, người cao tuổi thường cần người hỗ trợ trong vài ngày đầu vì thị lực chưa ổn định và có nhiều việc cần kiêng. Ba điều gia đình cần chuẩn bị: người đưa về sau mổ (không tự đi được), người nhắc và hỗ trợ nhỏ thuốc đúng lịch, và rà soát nhà cửa để tránh vấp ngã trong thời gian thị lực chưa ổn định.
Ba bệnh mắt khác cần biết
Thoái hóa hoàng điểm tuổi già
Ảnh hưởng vùng trung tâm võng mạc, gây mờ hoặc mất thị lực trung tâm trong khi thị lực ngoại vi vẫn còn. Biểu hiện: khó đọc, khó nhận mặt người, thấy đường thẳng bị cong hoặc méo.
Cách tự kiểm tra đơn giản tại nhà: nhìn vào khung cửa sổ hoặc gạch lát tường, che từng mắt. Nếu thấy các đường thẳng bị cong, méo hoặc có vùng trống ở giữa — cần đi khám ngay.
Glôcôm (thiên đầu thống)
Tăng áp lực trong mắt gây tổn thương thần kinh thị giác. Nguy hiểm ở chỗ dạng phổ biến nhất tiến triển âm thầm không đau, mất dần thị trường ngoại vi mà người bệnh không nhận ra cho đến khi tổn thương đã nặng.
Tổn thương do glôcôm không hồi phục được — nên phát hiện sớm qua khám định kỳ là cách duy nhất để bảo vệ thị lực.
Có một dạng glôcôm cấp gây đau nhức mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, buồn nôn — đây là cấp cứu nhãn khoa, cần đến bệnh viện ngay.
Bệnh võng mạc đái tháo đường
Biến chứng của đái tháo đường lên mạch máu võng mạc. Người có tiểu đường cần khám mắt mỗi năm ít nhất một lần dù không có triệu chứng gì về mắt, vì tổn thương xuất hiện trước khi có biểu hiện.
Khi nào cần đi khám ngay
- ✓ Mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt
- ✓ Đau nhức mắt dữ dội kèm đỏ mắt, buồn nôn
- ✓ Nhìn thấy chớp sáng, hoặc đột ngột thấy nhiều đốm đen bay trước mắt
- ✓ Thấy như có màn che một phần thị trường
- ✓ Nhìn đường thẳng thành cong, méo
- ✓ Sau chấn thương mắt
💡 "ANTCARE - Kiến chăm tổ không chỉ là chăm sóc người già, mà là để hành trình tuổi già của mỗi người thêm khỏe, yên vui."
Câu hỏi thường gặp
Mổ đục thủy tinh thể có nguy hiểm không?
Đây là một trong những phẫu thuật phổ biến và có tỷ lệ thành công cao trong y học hiện đại. Phương pháp phổ biến hiện nay là phaco — tán nhuyễn thủy tinh thể bằng siêu âm rồi đặt thủy tinh thể nhân tạo, thường chỉ mất 15-30 phút, gây tê tại chỗ, không cần nằm viện dài. Tuy nhiên như mọi phẫu thuật đều có rủi ro, và người có bệnh nền như tiểu đường cần được đánh giá kỹ trước mổ.
Khi nào thì nên mổ đục thủy tinh thể?
Không có mốc cố định. Trước đây quan niệm phải chờ đục chín mới mổ, nhưng y học hiện đại không còn theo cách này. Thời điểm mổ được quyết định dựa trên mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt: khi thị lực giảm đến mức khó đọc, khó nhận mặt người, khó đi lại an toàn, hoặc không lái xe được nữa. Với người cao tuổi, mổ sớm hơn còn giúp giảm nguy cơ té ngã.
Sau mổ mắt cần kiêng gì?
Thông thường trong vài tuần đầu cần: không dụi mắt, không cúi gập người hoặc nâng vật nặng, tránh nước vào mắt khi tắm gội, đeo kính bảo vệ theo hướng dẫn, nhỏ thuốc đúng lịch. Cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra. Hướng dẫn cụ thể khác nhau giữa các ca nên gia đình cần ghi lại chính xác lời dặn của bác sĩ phẫu thuật.
Ngoài đục thủy tinh thể, còn nguyên nhân nào gây giảm thị lực ở người cao tuổi?
Ba nguyên nhân phổ biến khác: thoái hóa hoàng điểm tuổi già (ảnh hưởng thị lực trung tâm, khó đọc và nhận mặt), glôcôm hay còn gọi thiên đầu thống (tăng áp lực trong mắt, gây mất thị trường ngoại vi âm thầm), và bệnh võng mạc đái tháo đường ở người có tiểu đường. Cả ba đều cần phát hiện sớm, đây là lý do khám mắt định kỳ hằng năm rất quan trọng.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, chỉ định hoặc tư vấn của bác sĩ. Khi người thân có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp. ANTCARE – Kiến chăm tổ cung cấp dịch vụ hỗ trợ và đồng hành phi y tế, không thực hiện khám, chẩn đoán hay điều trị bệnh.