10 dấu hiệu sớm của sa sút trí tuệ ở người cao tuổi và cách phân biệt với quên thông thường

Ranh giới giữa quên thông thường và bệnh lý

Đây là câu hỏi mà hầu hết gia đình đều băn khoăn, và câu trả lời không nằm ở quên nhiều hay ít mà ở kiểu quên.

Nguyên tắc chung: quên do tuổi tác không làm mất khả năng tự sinh hoạt. Sa sút trí tuệ thì có.

Mười dấu hiệu sớm

1. Quên ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày

Đặc biệt là quên thông tin vừa mới học. Hỏi lại cùng một câu nhiều lần, phải phụ thuộc vào giấy nhớ hoặc người nhà cho những việc trước đây tự làm được.

2. Khó khăn khi làm việc quen thuộc

Quên các bước nấu món ăn thường ngày, không dùng được máy giặt đã dùng nhiều năm, quên cách đi đến chợ quen. Đây là dấu hiệu phân biệt rõ nhất với quên thông thường.

3. Lẫn lộn về thời gian và địa điểm

Không nhớ hôm nay là thứ mấy, tháng mấy. Nặng hơn: không biết mình đang ở đâu, hoặc làm sao mình đến được chỗ đó.

4. Khó tìm từ khi nói chuyện

Dừng giữa câu không biết nói tiếp thế nào, gọi đồ vật bằng tên sai ("cái để viết" thay vì "cái bút"), hoặc lặp lại cùng một câu chuyện nhiều lần.

5. Để đồ sai chỗ một cách bất thường

Không phải quên chỗ để mà là để ở nơi vô lý. Kèm theo đó, người bệnh thường không lần lại được các bước để tìm — và đôi khi nghi ngờ người khác lấy trộm.

6. Giảm khả năng phán đoán

Cho tiền người lạ, dễ tin những cuộc gọi lừa đảo, mặc quần áo không phù hợp thời tiết, quyết định tài chính bất thường. Đây là dấu hiệu quan trọng vì nó gây hậu quả thực tế nghiêm trọng.

7. Rút lui khỏi hoạt động xã hội

Bỏ các sinh hoạt vẫn tham gia đều — hội người cao tuổi, nhóm tập dưỡng sinh, đi chùa. Thường vì họ tự nhận ra mình có gì đó thay đổi và ngại người khác biết.

8. Thay đổi tính cách và tâm trạng

Trở nên nghi ngờ, dễ cáu, lo âu, hoặc sợ hãi khi ra khỏi vùng quen thuộc. Người vốn hiền lành trở nên gắt gỏng — đây là thay đổi gia đình dễ nhận ra nhất nhưng lại hay quy cho "tính khí người già".

9. Khó xử lý con số

Không tính được tiền thừa khi đi chợ, quên trả tiền điện nước, khó theo dõi sổ sách đơn giản mà trước đây làm tốt.

10. Giảm khả năng nhìn nhận không gian

Khó ước lượng khoảng cách, va vào đồ đạc, khó phân biệt màu sắc tương phản. Ở người còn lái xe, đây là dấu hiệu nguy hiểm cần xử lý ngay.

Chuẩn bị gì khi đưa bố mẹ đi khám

Khám trí nhớ khác với khám bệnh thông thường ở một điểm: bác sĩ cần thông tin từ người nhà, vì bản thân người bệnh thường không nhận ra hoặc giảm nhẹ vấn đề.

Nên chuẩn bị trước:

• ✓ Ghi lại các biểu hiện cụ thể kèm thời điểm bắt đầu và tần suất
• ✓ Ghi rõ diễn tiến: xuất hiện từ từ trong nhiều tháng hay đột ngột
• ✓ Danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, kể cả thực phẩm chức năng
• ✓ Tiền sử bệnh: tăng huyết áp, đái tháo đường, đột quỵ, chấn thương đầu
• ✓ Tiền sử gia đình có người mắc sa sút trí tuệ không
• ✓ Người nhà sống cùng nên đi cùng để bổ sung thông tin

Khi nghi ngờ nhưng bố mẹ không chịu đi khám

Đây là tình huống rất phổ biến. Người cao tuổi thường từ chối vì sợ nhận kết quả xấu, hoặc vì không thấy mình có vấn đề.

Vài cách tiếp cận thường hiệu quả hơn: kết hợp vào một buổi khám sức khỏe tổng quát thay vì gọi thẳng là khám trí nhớ; nhờ bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đang điều trị bệnh nền đề xuất; hoặc lấy lý do kiểm tra để loại trừ nguyên nhân từ thuốc đang dùng.

Điều nên tránh: tranh cãi để chứng minh bố mẹ có vấn đề. Việc này thường làm họ phòng thủ hơn và càng từ chối.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, chỉ định hoặc tư vấn của bác sĩ. Khi người thân có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp. ANTCARE – Kiến chăm tổ cung cấp dịch vụ hỗ trợ và đồng hành phi y tế, không thực hiện khám, chẩn đoán hay điều trị bệnh.