Vắc xin mùa thu đông 2026: Người cao tuổi cần tiêm những loại nào và khi nào
Tháng 9 là thời điểm lý tưởng để tiêm vắc xin phòng bệnh mùa lạnh. Người cao tuổi và gia đình cần biết loại nào cần thiết, loại nào chỉ tiêm một lần, và những điều cần kiểm tra trước khi tiêm.
Hai loại vắc xin quan trọng nhất cho người từ 65 tuổi trở lên trong mùa thu đông là vắc xin cúm (tiêm mỗi năm, lý tưởng nhất tháng 9–10) và vắc xin phế cầu (Pneumovax 23 — tiêm một lần, nhắc sau 5 năm nếu có chỉ định; Prevenar 13 hoặc 15 — tiêm một lần). Ngoài ra, nếu chưa hoàn thành lịch tiêm: vắc xin uốn ván (nhắc mỗi 10 năm) và vắc xin zona thần kinh (khuyến nghị từ 50 tuổi trở lên).
📌 Bài viết liên quan xem nhiều nhất:
Vì sao tháng 9 là thời điểm lý tưởng
Cúm và các bệnh hô hấp thường cao điểm vào tháng 11–2 khi thời tiết lạnh nhất. Tiêm vắc xin cúm vào tháng 9–10 cho cơ thể đủ thời gian (2–4 tuần) xây dựng miễn dịch trước khi vào mùa dịch. Tiêm quá sớm (tháng 6–7) làm giảm hiệu quả vào thời điểm cần nhất.
Đây cũng là thời điểm nhiều trung tâm tiêm chủng có đủ hàng vắc xin cúm cập nhật cho mùa mới nhất, theo khuyến nghị của WHO.
Danh sách vắc xin khuyến nghị theo nhóm tuổi
| Vắc xin | Từ 50–64 tuổi | Từ 65 tuổi trở lên | Lịch tiêm |
|---|---|---|---|
| Cúm mùa | Khuyến nghị | Ưu tiên cao | Mỗi năm, tháng 9–10 |
| Phế cầu (Pneumovax 23) | Nếu có bệnh nền | Tất cả | 1 mũi, nhắc sau 5 năm nếu có chỉ định |
| Zona thần kinh (Shingrix) | Khuyến nghị | Ưu tiên cao | 2 mũi cách nhau 2–6 tháng |
| Uốn ván (Td) | Nếu chưa nhắc 10 năm | Nếu chưa nhắc 10 năm | Nhắc mỗi 10 năm |
| Sốt xuất huyết (Qdenga) | Tham khảo bác sĩ | Tham khảo bác sĩ | 2 mũi cách 3 tháng |
Vắc xin phế cầu — loại nào và khi nào
Người cao tuổi tại Việt Nam hiện có thể tiêm hai loại vắc xin phế cầu:
Pneumovax 23 (PPSV23) — bảo vệ chống 23 chủng phế cầu, được khuyến nghị cho tất cả người từ 65 tuổi trở lên. Hiệu quả đặc biệt trong phòng nhiễm trùng huyết và viêm màng nào do phế cầu.
Prevenar 13 hoặc 15 (PCV13/15) — vắc xin liên hợp, tạo miễn dịch mạnh hơn với số chủng ít hơn nhưng phổ biến hơn. Tại Mỹ, CDC khuyến nghị người từ 65 tuổi trở lên tiêm PCV15 hoặc PCV20 trước, sau đó tiêm Pneumovax 23 cách ít nhất một năm. Gia đình nên tham khảo bác sĩ về loại phù hợp và thứ tự tiêm.
Cách kiểm tra lịch sử tiêm chủng của bố mẹ
Nhiều người cao tuổi không nhớ mình đã tiêm vắc xin gì và khi nào. Một số cách kiểm tra:
- Tìm sổ tiêm chủng cũ nếu còn lưu
- Tra cứu trên ứng dụng tiêm chủng quốc gia (sổ sức khỏe điện tử) nếu đã đăng ký
- Hỏi trung tâm tiêm chủng nơi đã tiêm trước đây
- Hỏi bác sĩ điều trị — hồ sơ bệnh án thường ghi lại tiền sử tiêm chủng
Nếu không xác định được, hầu hết các vắc xin có thể tiêm lại an toàn — không có nguy cơ nghiêm trọng khi tiêm thừa một mũi, trong khi bỏ sót thì có nguy cơ rõ ràng.
Mang theo danh sách đầy đủ thuốc đang dùng và bất kỳ dị ứng thuốc nào. Không nên tiêm khi đang sốt hoặc có đợt bệnh cấp tính — hoãn đến khi hồi phục. Sau tiêm ở lại theo dõi ít nhất 30 phút. Tránh để người cao tuổi đi tiêm một mình vì cần quan sát phản ứng sau tiêm.
💡 "ANTCARE - Kiến chăm tổ không chỉ là chăm sóc người già, mà là để hành trình tuổi già của mỗi người thêm khỏe, yên vui."
Câu hỏi thường gặp
Vắc xin cúm và vắc xin phế cầu có tiêm cùng ngày được không?
Có. Hai loại vắc xin này có thể tiêm cùng ngày ở hai vị trí khác nhau. Tiêm cùng ngày tiện hơn và không làm giảm hiệu quả của nhau. Nhân viên y tế sẽ quyết định vị trí tiêm phù hợp (thường một bên đùi hoặc cánh tay) để dễ theo dõi phản ứng nếu có.
Vắc xin zona thần kinh có cần thiết không?
Zona thần kinh (giời leo) phổ biến hơn và nặng hơn theo tuổi. Sau 70 tuổi, khoảng 1 trong 3 người sẽ bị zona trong đời. Biến chứng đau sau zona kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm gây suy giảm chất lượng sống đáng kể. Vắc xin Shingrix (zona tái tổ hợp) hiệu quả trên 90% trong phòng zona và giảm nguy cơ đau sau zona. Hiện vắc xin này có sẵn tại Việt Nam và được khuyến nghị từ 50 tuổi trở lên.
Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có tiêm vắc xin sống giảm độc lực được không?
Không. Vắc xin sống giảm độc lực (như một số vắc xin zona cũ) chống chỉ định với người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticosteroid liều cao, hoặc đang hóa trị. Vắc xin phế cầu và cúm là vắc xin bất hoạt — an toàn với hầu hết người dùng thuốc ức chế miễn dịch. Cần thông báo đầy đủ thuốc đang dùng với nhân viên y tế trước khi tiêm.
Sau khi tiêm có cần kiêng gì không?
Ở lại theo dõi 30 phút sau tiêm là bắt buộc. Sau về nhà, tránh để tay đè lên chỗ tiêm, tránh bơi lội trong 24 giờ đầu. Không cần kiêng ăn uống. Sốt nhẹ, đau và đỏ tại chỗ tiêm trong 1–2 ngày đầu là phản ứng bình thường. Nếu sốt cao trên 39°C, sưng tấy nặng hoặc khó thở sau tiêm — cần đến cơ sở y tế ngay.
Tìm hiểu thêm về dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà của ANTCARE — Kiến chăm tổ.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, chỉ định hoặc tư vấn của bác sĩ. Khi người thân có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp. ANTCARE – Kiến chăm tổ cung cấp dịch vụ hỗ trợ và đồng hành phi y tế, không thực hiện khám, chẩn đoán hay điều trị bệnh.