Tiểu són (tiểu không tự chủ) là tình trạng nước tiểu rỉ ra ngoài ý muốn. Bệnh rất hay gặp ở người cao tuổi nhưng không phải điều hiển nhiên của tuổi già: nhiều trường hợp cải thiện rõ nhờ tập cơ sàn chậu, đi tiểu theo giờ, điều chỉnh nước uống và điều trị nguyên nhân như nhiễm trùng tiểu, phì đại tiền liệt tuyến hay tác dụng phụ của thuốc. Nên đưa ông bà đi khám tiết niệu để xác định đúng dạng tiểu són.
Tiểu són ở người già là gì?
Tiểu són là khi bàng quang không giữ được nước tiểu như bình thường, khiến người bệnh rỉ vài giọt khi ho, hắt hơi, hoặc không kịp vào nhà vệ sinh. Nhiều ông bà ngại nói ra, âm thầm hạn chế uống nước, ngại ra khỏi nhà và dần thu mình. Vì vậy, tiểu són ảnh hưởng tới cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Có những dạng tiểu són nào?
| Dạng | Biểu hiện | Hay gặp ở |
|---|---|---|
| Tiểu són khi gắng sức | Rỉ nước tiểu khi ho, cười, hắt hơi, bê vác | Phụ nữ sau sinh nở, mãn kinh |
| Tiểu gấp (bàng quang tăng hoạt) | Buồn tiểu đột ngột, dữ dội, không kịp vào nhà vệ sinh; tiểu đêm nhiều lần | Cả nam và nữ lớn tuổi |
| Tiểu són do tràn đầy | Tiểu rỉ liên tục, tia yếu, cảm giác tiểu không hết | Nam giới phì đại tiền liệt tuyến, người tiểu đường lâu năm |
| Tiểu són chức năng | Bàng quang bình thường nhưng không tới kịp nhà vệ sinh do đi lại khó, đãng trí | Người thoái hóa khớp, sau tai biến, sa sút trí tuệ |
Nguyên nhân khiến ông bà bị tiểu són
- Cơ sàn chậu và cơ thắt niệu đạo yếu đi theo tuổi tác.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu, táo bón kéo dài (phân chèn ép bàng quang).
- Phì đại tiền liệt tuyến ở nam giới.
- Bệnh lý thần kinh: tai biến mạch máu não, Parkinson, sa sút trí tuệ, tiểu đường.
- Một số thuốc như lợi tiểu, thuốc an thần, thuốc huyết áp; uống nhiều cà phê, trà, rượu bia.
Khi nào cần đưa người cao tuổi đi khám?
Nếu ông bà tiểu buốt, tiểu ra máu, sốt, đau hông lưng, bí tiểu (muốn tiểu mà không tiểu được), tiểu són xuất hiện đột ngột kèm lú lẫn, hoặc tiểu són làm ông bà ngại ra ngoài, mất ngủ vì tiểu đêm.
Khi đi khám, hãy chuẩn bị nhật ký đi tiểu 3 ngày (giờ uống nước, lượng uống, giờ đi tiểu, số lần rỉ) và danh sách thuốc đang dùng. Đây là thông tin bác sĩ cần để chẩn đoán đúng dạng tiểu són.
Cách chăm sóc người già bị tiểu són tại nhà
- Tập cơ sàn chậu (bài tập Kegel): siết cơ như đang nhịn tiểu, giữ vài giây rồi thả; tập đều mỗi ngày theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Đi tiểu theo giờ: nhắc ông bà đi vệ sinh định kỳ (ví dụ 2–3 giờ/lần), kéo giãn dần khoảng cách.
- Không cắt giảm nước uống: uống quá ít làm nước tiểu đặc, dễ kích thích bàng quang và nhiễm trùng. Chỉ nên giảm uống vào buổi tối.
- Hạn chế cà phê, trà đặc, rượu bia và phòng táo bón bằng rau xanh, vận động.
- Làm nhà vệ sinh dễ tiếp cận: đèn ngủ chỉ đường, tay vịn, bô cạnh giường vào ban đêm, quần áo dễ cởi.
- Giữ thể diện cho ông bà: dùng tấm lót, bỉm người lớn kín đáo; tránh trách mắng khiến ông bà xấu hổ.
ANTCARE giúp gì cho ông bà bị tiểu són?
Kiến Y tế của ANTCARE có nền tảng điều dưỡng, đến nhà hướng dẫn ông bà tập cơ sàn chậu, theo dõi nhật ký đi tiểu và nhận ra sớm dấu hiệu nhiễm trùng tiểu. Đội Kiến Nhà cửa đánh giá đường đi tới nhà vệ sinh, giảm nguy cơ té ngã khi ông bà dậy đêm. Khi cần, Kiến Y tế đồng hành đưa ông bà đi khám tiết niệu và ghi chép đầy đủ lời dặn bác sĩ cho gia đình.
Câu hỏi thường gặp về tiểu són ở người già
Tiểu són ở người già có chữa khỏi được không?
Nhiều trường hợp cải thiện rõ rệt hoặc kiểm soát tốt nhờ tập cơ sàn chậu, đi tiểu theo giờ, điều trị nguyên nhân và thuốc khi bác sĩ chỉ định. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào dạng tiểu són và bệnh nền.
Người già tiểu són có nên uống ít nước không?
Không nên. Uống quá ít làm nước tiểu đặc, dễ kích thích bàng quang, gây táo bón và nhiễm trùng tiểu. Nên uống đều trong ngày và giảm vào 2–3 giờ trước khi ngủ, trừ khi bác sĩ dặn khác.
Tiểu đêm nhiều lần ở người cao tuổi có nguy hiểm không?
Tiểu đêm làm ông bà mất ngủ và tăng nguy cơ té ngã khi dậy trong bóng tối. Đây cũng có thể là dấu hiệu của tiểu đường, suy tim, phì đại tiền liệt tuyến, nên cần được khám.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.