Quên tên người quen rồi nhớ lại sau đó, thỉnh thoảng để nhầm chìa khóa là lão hóa bình thường. Nhưng nếu ông bà hỏi đi hỏi lại một chuyện, lạc đường ở nơi quen thuộc, không tự làm được việc hằng ngày hay thay đổi tính tình, đó có thể là dấu hiệu sa sút trí tuệ (trong đó Alzheimer là nguyên nhân hay gặp nhất). Cần đưa ông bà đi khám thần kinh hoặc lão khoa sớm, vì một số nguyên nhân gây hay quên có thể điều trị được.
Phân biệt hay quên do tuổi tác và sa sút trí tuệ
| Lão hóa bình thường | Dấu hiệu đáng lo |
|---|---|
| Thỉnh thoảng quên tên, sau đó nhớ ra | Quên chuyện vừa xảy ra, hỏi lặp lại nhiều lần trong ngày |
| Để quên kính, chìa khóa nhưng lần lại được | Cất đồ vào chỗ lạ (điện thoại trong tủ lạnh), nghi người khác lấy |
| Chậm hơn khi làm việc mới | Không tự làm được việc quen: nấu ăn, dùng điện thoại, tính tiền |
| Quên ngày thứ, nhớ lại sau | Nhầm lẫn thời gian, mùa, không biết mình đang ở đâu |
| Đôi lúc khó tìm từ | Nói ngắt quãng, gọi sai tên đồ vật thường xuyên |
| Tâm trạng ổn định | Thay đổi tính cách: cáu gắt, nghi ngờ, thờ ơ, thu mình |
Nguyên nhân gây đãng trí ở người cao tuổi
Ngoài bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu (sau tai biến, do tăng huyết áp lâu năm), nhiều nguyên nhân có thể điều trị được cũng gây hay quên:
- Thiếu vitamin B12, suy giáp, thiếu máu.
- Trầm cảm, mất ngủ kéo dài.
- Tác dụng phụ thuốc ngủ, thuốc an thần, thuốc chống dị ứng thế hệ cũ.
- Nghe kém, nhìn kém khiến ông bà khó tiếp nhận thông tin.
- Nhiễm trùng (nhất là nhiễm trùng tiểu) gây lú lẫn đột ngột.
Khi nào cần đưa ông bà đi khám?
Nếu ông bà đột ngột lú lẫn, nói khó, méo miệng, yếu tay chân một bên – đây có thể là đột quỵ. Đi khám chuyên khoa sớm nếu tình trạng hay quên tăng dần trong vài tháng hoặc ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày.
Bác sĩ thường đánh giá trí nhớ bằng các bài trắc nghiệm ngắn, xét nghiệm máu và chụp não khi cần. Người nhà nên đi cùng để kể lại những thay đổi mình quan sát được – thông tin này rất quan trọng.
Cách giúp người già giữ trí nhớ minh mẫn tại nhà
- Vận động đều đặn: đi bộ, tập dưỡng sinh giúp tăng tuần hoàn não.
- Rèn luyện trí não bằng hoạt động có mục đích: chơi cờ, ghép hình, làm đồ thủ công, trồng cây – nhất là việc tạo ra thành phẩm khiến ông bà thấy mình còn có ích.
- Giữ kết nối xã hội: trò chuyện, gặp bạn bè, gọi video cho con cháu.
- Kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu – bảo vệ mạch máu não.
- Sắp xếp nhà cửa đơn giản: lịch treo tường lớn, hộp chia thuốc theo ngày, dán nhãn ngăn tủ.
- Kiên nhẫn: không tranh cãi khi ông bà nhớ sai; nhẹ nhàng nhắc lại và chuyển hướng câu chuyện.
ANTCARE đồng hành thế nào với người cao tuổi hay quên?
Kiến Y tế đến nhà định kỳ trò chuyện, theo dõi những thay đổi về trí nhớ và tinh thần, nhắc uống thuốc đúng giờ và báo lại cho gia đình. ANTCARE cũng có bộ bảng hoạt động rèn luyện trí não theo phương pháp Montessori dành riêng cho người cao tuổi, được làm từ vật liệu tự nhiên như dây bèo, gỗ cao su – vừa luyện tay, luyện trí, vừa tạo ra món quà ông bà tự tay làm tặng con cháu.
Câu hỏi thường gặp về đãng trí ở người già
Người già hay quên có phải bị Alzheimer không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Hay quên nhẹ là bình thường theo tuổi. Chỉ khi trí nhớ suy giảm tăng dần và ảnh hưởng sinh hoạt mới cần nghĩ đến sa sút trí tuệ, và cần bác sĩ chẩn đoán.
Sa sút trí tuệ có chữa được không?
Phần lớn các dạng sa sút trí tuệ như Alzheimer chưa chữa khỏi, nhưng phát hiện sớm giúp làm chậm tiến triển, kiểm soát triệu chứng và giúp gia đình chuẩn bị chăm sóc tốt hơn. Một số nguyên nhân gây hay quên như thiếu B12, suy giáp, trầm cảm có thể điều trị được.
Có nên để người già đãng trí ở nhà một mình?
Tùy mức độ. Ở giai đoạn sớm, ông bà vẫn có thể sinh hoạt độc lập nếu nhà cửa an toàn và có người kiểm tra định kỳ. Khi ông bà hay quên tắt bếp, đi lạc hoặc uống nhầm thuốc, cần có người hỗ trợ thường xuyên hơn.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.